Sosyal Yapı

2021 yılı TÜİK istatistiklerine göre Mardin ili nüfusu bir önceki yıla göre yüzde 1,9 artarak 854.716 nüfus ile Türkiye’nin en kalabalık 26. şehri olmuştur. İl, 6 Aralık 2012 tarihli 28489 sayılı Resmî Gazete kararı ile büyükşehir ilan edilmiştir. Mardin’de nüfus 2007’den bu yana neredeyse her yıl artan[1] bir doğrultu izlemiştir. 2008’den 2020 yılına kadarki zamanda Mardin net göç hızı (binde) izlendiğinde oldukça inişli çıkışlı bir seyir görülür. 2020 yılına kadar göç veren bir konumda bulunan Mardin, 2020 yılında binde 0,74 oranında göç almıştır. Bununla birlikte Mardin’de nüfusun yüksek oranda desantralize olduğu söylenebilir. İlçeler arasında geçişler yakın ve esnek olmakla birlikte nüfus da orantılı durumdadır. 2020 yılı istatistiklerine göre Kızıltepe ilçesi 261.442 nüfus ile en kalabalık ilçe konumundayken merkez ilçe olarak bilinen Artuklu, 182.400 kişi ile en kalabalık ikinci ilçedir ve onu 117.364 kişi ile Midyat, 111.674 kişi ile Nusaybin takip eder. 2020 yılı rakamlarına göre nüfus yoğunluğu (kilometrekareye düşen kişi sayısı) Mardin ili için 97,06’dır ve bu değer 108,65 olan Türkiye ortalamasının oldukça altındadır. Öte yandan Mardin ortalama hane halkı büyüklüğü 4,79 ile 3,3 olan Türkiye ortalamasının çok üzerinde ve yıllık nüfus artış ortanı binde 18,82 ile Türkiye’de 5,51 olan değerin çok üzerindedir. Benzer şekilde 2020 yılı doğum sayısı Mardin’de 18.888 ile 13.739 olan Türkiye ortalamasının üzerindedir. Bu durum ilde çocuk bağımlılık oranının artışına neden olmaktadır; Mardin’de %54,3 olarak ölçülen nüfus bağımlılık oranı Türkiye’de %33,69 olarak ölçülmüştür.

Sağlık altyapısına bakıldığında bölgesel dezavantajlar ön plana çıkar. 2019 yılında yüz bin kişi başına düşen toplam yatak sayısının 172 olarak ölçüldüğü Mardin ili, Türkiye’de, Şırnak (119), Hakkari (146), Iğdır (157), Ağrı’dan (164) sonra en az sayıya sahip olan ildir. İlde, 2019 yılı istatistiklerine göre 1446 olan toplam yatak sayısının TRC3 bölgesi özelinde en fazla yatak kapasitesi olan il olduğu görülür; onu 1325 ile Batman, 858 ile Siirt, 631 ile Şırnak ve takip eder. İl eğitim istatistiklerine göre okuma yazma bilmeyen sayısı 50.616’dır. Kişi başına düşen öğretmen sayısı ilkokulda 18, ortaokulda 16’dır; Derslik başına düşen öğrenci sayısı ilk ve ortaokulda 28’dir, ortaöğretimde (lise) 21’dir. Lisans ve lisansüstü düzeyde eğitim, ilde 2007 yılında kurulan Mardin Artuklu Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren 10 fakülte 2 enstitü ve 3 yüksekokul ile sağlanmaktadır. Üniversitede 2020-2021 YÖK istatistiklerine göre 320 öğrenci kayıtlıdır. Üniversite, ilde istihdamın artışına ve bazı yeni iş kollarının çeşitlenmesine neden olarak ekonomik hareketliliği artırmıştır.

İlde kültür ve sanat aktivitelerinin az geliştiği söylenebilir. Halk kütüphaneleri kullanıcı sayısı 2020‘de Mardin’de 110.152 iken bu rakam, 160.026 olan Türkiye ortalamasının altındadır. İlde halk kütüphanesi sayısı 8 iken benzer şekilde bu sayı, 14 olan Türkiye ortalamasının altındadır. Kütüphane kullanıcı sayısı da Türkiye ortalamasının altındadır. Halk kütüphaneleri kullanıcı sayısı Mardin’de 110.152 iken Türkiye ortalaması 160.026 olarak ölçülmüştür. Türkiye illerinde ortalama 33 olan sinema salonu sayısı, Mardin’de 12 olarak ölçülmüştür. İlde 52.949 olan sinema seyirci sayısı, Türkiye ortalaması olan 212.678’ın çok gerisindedir. İlde hiç tiyatro bulunmamaktadır.

Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müze eser sayısı Mardin’de Türkiye ortalamasının çok üzerindedir. İlde 46.226 olan eser sayısı Türkiye’de ortalama 40.470’dir. Tarihi Mardin’de yer alan Mardin Müzesi ve Sabancı Kent Müzesine ek olarak pek çok tarihi mekân ve ziyaret yeri mevcuttur. Mardin’de sivil toplum oldukça güçlüdür, sosyal ve kültürel gerekçelerle kurulan pek çok dernek vardır. Basım yayın hayatına bakıldığında 2020 TÜİK istatistiklerine göre TRC3 bölgesinde yayın yapan 1 ulusal gazete, 50 yerel gazete görülür.

İlde çalışma hayatı istihdam rakamlarına bakıldığında işsizlik oranlarının bölgede giderek artan bir eğilim gösterdiği görülür. Her zaman ülke ortalamasının üzerinde olan işsizlik oranı 2018 yılında bölgede %25’e ulaşmıştır ve takip eden iki yıl içerisinde artış göstermiştir. TÜİK bölgesel verilerine göre TRC3 Bölgesi’nde 2020 yılı 15-19 yaş arası genç işsizlik oranı %55 ve 20-24 yaş arası genç işsizlik oranı %52,7 olarak tespit edilmiştir. Bu oranlar, Türkiye’deki tüm Düzey 2 bölgeleri arasındaki en yüksek oranlardır. Ayrıca TRC3 Bölgesi’nde kadın istihdamı ve girişimciliği düşük seviyededir. Türkiye’deki 15 yaş üstü kadın işsizlik oranı 2020 yılı için %15 iken TRC3’te %36’dır.


[1] 2015-2016 yılları arasındaki artış istisna teşkil eder. 2015’de 796.591 olan toplam il nüfusu 2016 yılında 796.237’a gerilemiştir.

Mardin Yatırım Destek Ofisi

Yenişehir Mahallesi Kızıltepe Caddesi No: 6/1 Artuklu / MARDİN

Bilgi Hattı

0(482) 212 17 25